Zostawanie po godzinach, odpisywanie na wiadomości w trakcie obiadu czy kończenie raportów późnym wieczorem to dla niemal co trzeciego polskiego pracownika ponura codzienność, za którą nikt nie płaci. Tymczasem Kodeks pracy i ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego jasno wskazują: brak pisemnego polecenia nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wypłaty pensji wraz z dodatkiem sięgającym nawet 100 proc. Sprawdziliśmy, ile pieniędzy ucieka w ten sposób z domowego budżetu i jak krok po kroku zebrać dowody, by odzyskać każdą przepracowaną godzinę.

Kultura ciągłej dostępności pod telefonem i ciche oczekiwanie, że pracownik „dokończy projekt w domu”, stały się w wielu przedsiębiorstwach niepisaną normą. Wiele osób wciąż żyje w przekonaniu, że skoro przełożony nie położył na biurku podpisanego druku polecenia pracy w godzinach nadliczbowych, to dodatkowy czas jest darmowym wkładem w rozwój firmy. Z punktu widzenia przepisów prawa pracy oraz orzecznictwa sądowego jest to fundamentalny błąd, który co miesiąc pozbawia zatrudnionych pokaźnych kwot.
Z danych raportu ADP Research „People at Work 2026” wynika, że problem nieodpłatnych nadgodzin przybrał w Polsce rozmiar systemowy. Niemal co trzeci zatrudniony (31 proc.) deklaruje, że poświęca na rzecz pracodawcy co najmniej sześć nieopłaconych godzin tygodniowo.
Co więcej, aż 11 proc. ankietowanych przyznaje, że poza standardowym grafikiem przepracowuje tygodniowo ponad 16 dodatkowych godzin. To równowartość dwóch pełnych dni roboczych, za które zatrudniony nie otrzymuje ani złotówki wynagrodzenia ani odpowiadającego mu czasu wolnego. Zjawisko to w największym stopniu uderza w kadrę zarządzającą średniego szczebla, młodych pracowników w wieku 18–26 lat próbujących udowodnić swoją przydatność w zespole oraz osoby zatrudnione w firmach średniej wielkości (od 250 do 1000 pracowników).
Przeczytaj też: Jakie są najbardziej płatne zawody na rynku pracy w Polsce?
Praca ponad obowiązujące normy (standardowo 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w pięciodniowym tygodniu pracy) nie może być bezpłatna. Zgodnie z art. 151¹ Kodeksu pracy pracownikowi za każdą godzinę nadliczbową przysługuje:
Poniższa tabela przedstawia szacunkowe miesięczne straty netto przy założeniu wykonywania 6 darmowych nadgodzin w tygodniu (zwykłe dni robocze z dodatkiem 50%):
| Wynagrodzenie zasadnicze brutto | Stawka godzinowa zasadnicza | Stawka za 1 nadgodzinę (+50%) | Miesięczna strata (26 nadgodzin) brutto |
|---|---|---|---|
| 4 800 zł | 28,57 zł | 42,86 zł | 1 114,36 zł |
| 7 000 zł | 41,67 zł | 62,51 zł | 1 625,26 zł |
| 10 000 zł | 59,52 zł | 89,28 zł | 2 321,28 zł |
| 14 000 zł | 83,33 zł | 125,00 zł | 3 250,00 zł |
Osoba zarabiająca przeciętną pensję biurową, która co tydzień oddaje firmie 6 godzin swojego prywatnego czasu, traci w ujęciu rocznym równowartość od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych należnego wynagrodzenia.
Pracodawcy często odmawiają rozliczenia dodatkowego czasu, zasłaniając się argumentem: „przecież nikt nie kazał panu/pani zostawać po godzinach”. Polskie sądy od lat eliminują tę linię obrony.
Kluczowe znaczenie ma orzecznictwo Sądu Najwyższego (m.in. sprawa o sygn. III PSK 38/23 nawiązująca do wcześniejszego wyroku II PK 55/18). Wynika z niego wprost, że praca w godzinach nadliczbowych może odbywać się za zgodą dorozumianą, czyli tzw. milczącą akceptacją. Jeżeli przełożony wie, że pracownik wykonuje zadania po godzinach lub nakłada na niego taką ilość obowiązków, której fizycznie nie da się ukończyć w ciągu 8 godzin – i przyjmuje efekty tej pracy – dochodzi do dorozumianego polecenia nadgodzin.
Firma nie może czerpać zysku z pracy wykonanej na jej rzecz, a następnie powoływać się na brak formalnego formularza zgłoszeniowego.
Warto wiedzieć: Dodatkowa pensja przy pożegnaniu z etatem. Sprawdź, ile zyskasz
Popularyzacja pracy zdalnej i hybrydowej zatarła granicę między życiem prywatnym a zawodowym. Wiele osób wykonuje tzw. mikro-pracę: odbiera telefony o 19:00, odpisuje na komunikatorach firmowych w weekendy czy sprawdza pocztę przed snem.
Należy precyzyjnie rozróżnić dwa stany prawne:
Każda minuta poświęcona na faktyczne realizowanie obowiązków służbowych poza harmonogramem stanowi czas pracy. Jeżeli suma tego czasu przekracza normy dobowe lub tygodniowe, pracownik ma prawo do wynagrodzenia za nadgodziny.
Brak rzetelnej ewidencji czasu pracy w firmie nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń. Ciężar prawidłowego prowadzenia ewidencji spoczywa na pracodawcy. Jeżeli pracodawca jej nie prowadzi lub fałszuje zapisy (wpisując wszystkim sztywne 8:00–16:00), pracownik może wykazywać rzeczywisty czas pracy wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi.
Do najskuteczniejszych dowodów należą:
Nie przegap: Co z wiekiem emerytalnym? Padła jednoznaczna deklaracja z rządu
Odzyskanie zaległych pieniędzy warto przeprowadzić metodycznie, zachowując profesjonalizm i dbając o formalną dokumentację każdego etapu.
Oficjalne źródło informacji:
dodaj zgarnijpremie.pl do preferowanych źródeł w Google