Vishing, czyli oszustwa przez telefon. Jak je rozpoznać i bronić się?

Ataki cybernetyczne przestały ograniczać się do komputerów i fałszywych e-maili. Coraz częściej wykorzystywanym narzędziem staje się… zwykły telefon. Vishing (z ang. voice phishing) to metoda oszustwa, w której przestępcy podszywają się pod instytucje zaufania publicznego – najczęściej banki – i wykorzystują rozmowę telefoniczną do wyłudzenia wrażliwych danych. Jak nie dać się nabrać?
Czym właściwie jest vishing?

Czym jest vishing?

Vishing jest odmianą phishingu, z tą różnicą, że zamiast wiadomości e-mail lub SMS-a, przestępcy wykorzystują rozmowę głosową. Ich celem jest przekonanie ofiary, że rozmawia z przedstawicielem zaufanej instytucji – pracownikiem banku, konsultantem technicznym, funkcjonariuszem policji lub przedstawicielem urzędu.

Rozmowa jest prowadzona w sposób profesjonalny, często z użyciem języka branżowego, co uwiarygadnia przekaz. W rzeczywistości za połączeniem stoi zorganizowana grupa, która korzysta z narzędzi takich jak VoIP, spoofing numerów telefonicznych, a coraz częściej także sztuczna inteligencja do klonowania głosu.

Jak może wyglądać próba ataku?

Każdy przypadek vishingu ma swoje niuanse, jednak cała operacja zazwyczaj rozwija się według powtarzalnego scenariusza. Przestępcy korzystają z dobrze przemyślanej sekwencji działań, w której każdy etap ma na celu wzmocnienie wiarygodności i presji psychicznej.

1. Pierwsze połączenie
Rozmowa zaczyna się od pozornie zwykłego telefonu z numeru, który wygląda znajomo — często identycznego z oficjalną infolinią banku. To nie przypadek, lecz efekt tzw. spoofingu, pozwalającego manipulować tym, co pojawia się na ekranie odbiorcy.

2. Zaszczepienie niepokoju
Rozmówca natychmiast przechodzi do sedna – ostrzega przed podejrzaną transakcją, rzekomym blokowaniem konta lub próbą włamania. Cała rozmowa ma zbudować atmosferę zagrożenia i zmusić do działania „tu i teraz”.

3. Uwiarygodnienie przekazu
Aby ofiara nie miała wątpliwości, oszust podaje szczegóły, które wyglądają na prawdziwe: nazwisko konsultanta, nazwę oddziału, a nawet część danych klienta. Każdy detal ma potwierdzić, że po drugiej stronie rzeczywiście jest ktoś „z banku”.

4. Skierowanie na działanie
Gdy zaufanie zostaje zdobyte, przestępca przechodzi do konkretów. Prosi o zalogowanie się do serwisu bankowego, podanie kodu SMS lub BLIK, ewentualnie o zainstalowanie programu „ochronnego”. Czasem instruuje, by przelać środki na „tymczasowe konto bezpieczeństwa”.

5. Finał i ucieczka z pieniędzmi
Po zdobyciu dostępu do bankowości elektronicznej pieniądze błyskawicznie znikają. Przestępcy przelewają je na konta pośredników i zacierają ślady. Dla ofiary to moment, w którym napięcie ustępuje – zwykle dopiero wtedy, gdy zaczyna rozumieć, że właśnie została oszukana.

Dlaczego vishing działa? Psychologia manipulacji

Oszustwo telefoniczne działa przede wszystkim na emocjach. Przestępcy celowo tworzą atmosferę presji i pośpiechu, przekonując, że każda sekunda zwłoki grozi utratą pieniędzy. Wykorzystują autorytet instytucji, podszywając się pod bank lub policję, dzięki czemu ich polecenia brzmią jak służbowe instrukcje, a nie manipulacja. Do tego dochodzi element strachu i poczucia winy — ofiara słyszy, że „coś zrobiła nie tak” i teraz musi natychmiast zareagować, by naprawić sytuację. Całość uwiarygadniają szczegóły: znajome imię, nazwa banku, fragment numeru rachunku. W rezultacie rozmowa wydaje się prawdziwa, a człowiek przestaje weryfikować fakty

Jak rozpoznać, że dzwoni oszust?

Kilka zasad pozwala z dużym prawdopodobieństwem rozpoznać próbę vishingu:

• Prośba o dane osobowe lub kody autoryzacyjne – żaden bank, policja ani urząd nigdy nie żąda ich przez telefon.
• Nacisk na natychmiastowe działanie – oszuści często mówią: „Proszę się nie rozłączać” lub „Nie wchodź na stronę banku, my to zrobimy razem”.
• Propozycja instalacji oprogramowania lub podania kodu BLIK – to zawsze sygnał alarmowy.
• Nieprawidłowe szczegóły – błędy językowe, akcent, nienaturalne tempo rozmowy czy zbyt techniczny żargon mogą świadczyć o fałszu.
• Brak możliwości weryfikacji rozmówcy – prawdziwy konsultant zawsze zaakceptuje, że chcesz rozłączyć się i oddzwonić na oficjalny numer instytucji.

Co robić, gdy podejrzewasz vishing?

1. Rozłącz się natychmiast – nie wdawaj się w dyskusję.
2. Oddzwoń na oficjalny numer banku – znajdziesz go na stronie internetowej lub karcie płatniczej.
3. Zmień hasła i zablokuj dostęp do konta – jeśli podałeś jakiekolwiek dane, działaj jak najszybciej.
4. Zgłoś sprawę do banku i policji – im szybciej, tym większa szansa na zablokowanie przelewu.
5. Zgłoś incydent do CERT Polska – krajowego zespołu reagowania na incydenty komputerowe.
6. Zachowaj dowody – numery telefonów, treść rozmowy, wiadomości SMS.

Vishing jest przestępstwem oszustwa i kradzieży tożsamości. W polskim Kodeksie karnym takie czyny mogą być kwalifikowane m.in. jako oszustwo komputerowe (art. 287 KK) i są zagrożone karą do 8 lat pozbawienia wolności.

Dla ofiar skutki są nie tylko finansowe. W wielu przypadkach to długotrwały stres, poczucie wstydu i utrata zaufania do instytucji. Procedura odzyskiwania środków może trwać tygodniami – bank musi przeanalizować logi systemowe, a jeśli transakcja została zatwierdzona przez klienta, nie zawsze ma obowiązek zwrotu pieniędzy.