Urzędnik nie zajrzy już na konto bez zarzutów. Ważna zmiana dla Polaków
Urzędnicy skarbowi nie będą już mogli swobodnie żądać od banków historii prywatnych przelewów i sald Polaków bez oficjalnych podejrzeń. Sejm niemal jednogłośnie uchwalił przepisy, które cofają kontrowersyjne uprawnienia wprowadzone w 2022 roku – od teraz do wglądu w rachunek osobisty konieczne będą formalne zarzuty lub zgoda sądu okręgowego. Z nowej tarczy ochronnej wyłączeni zostali jednak przedsiębiorcy.
W skrócie:
- Urzędnicy skarbówki tracą prawo do weryfikowania prywatnych kont bankowych w ramach zwykłych czynności sprawdzających.
- Aby sprawdzić finanse obywatela, KAS musi postawić mu zarzuty karne lub uzyskać zgodę sądu okręgowego.
- Zmiana cofa regulacje z lipca 2022 roku, na podstawie których urzędnicy przejrzeli rachunki niemal 8 tysięcy osób bez ich wiedzy.
- Nowe przepisy nie obejmują osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą – ich konta firmowe wciąż mogą być weryfikowane bez uprzedzenia.
Spis treści
- Koniec z prześwietlaniem kont. Skarbówka sprawdzi finanse tylko z zarzutami
- Jakie uprawnienia traci Krajowa Administracja Skarbowa?
- Dlaczego przepisy z 2022 roku budziły tak duży sprzeciw?
- Nowe zasady: zarzuty karne albo wniosek do sądu okręgowego
- Wyjątek dla firm: przedsiębiorcy nadal bez ochrony prywatności
- Co nowelizacja oznacza dla Twoich codziennych przelewów?
- Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Koniec z prześwietlaniem kont. Skarbówka sprawdzi finanse tylko z zarzutami
Sejm zdecydował o ograniczeniu uprawnień Krajowej Administracji Skarbowej. Wgląd w historię transakcji, salda i prywatne przelewy nie będzie już dla urzędników rutynową procedurą dostępną na jedno pismo do banku. To powrót do standardów, w których finanse obywatela są chronione tajemnicą bankową, dopóki nie pojawią się twarde dowody na złamanie prawa.
Jakie uprawnienia traci Krajowa Administracja Skarbowa?
W lipcu 2022 roku w ramach pakietu Polskiego Ładu znowelizowano art. 48 ustawy o KAS. Zmiana polegała na wykreśleniu sformułowania „osoba podejrzana” i zastąpieniu go pojęciem „osoba fizyczna”.
W praktyce oznaczało to, że naczelnik urzędu skarbowego mógł wystąpić do banku o pełną historię rachunku dowolnego Polaka w ramach tzw. czynności sprawdzających. Urzędnik nie musiał informować właściciela konta, że pobiera dane o jego transakcjach, a sam obywatel dowiadywał się o tym dopiero wtedy, gdy wszczynano przeciwko niemu postępowanie.
Zakres informacji przekazywanych przez banki obejmował:
- stany kont i oszczędności,
- pełną historię uznaniową i obciążeniową rachunku,
- dane nadawców i odbiorców przelewów,
- tytuły wpłat i wypłat,
- informacje o zaciągniętych kredytach i posiadanych kartach.
Sprawdź: Skarbówka nakłada 75 proc. podatku. Zakup auta za gotówkę pod lupą fiskusa
Dlaczego przepisy z 2022 roku budziły tak duży sprzeciw?
Swoboda urzędników spotkała się z ostrą reakcją Rzecznika Praw Obywatelskich, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz środowisk prawniczych. Wskazywano, że przepisy naruszają konstytucyjne prawo do prywatności oraz zasadę domniemania niewinności.
Z danych Ministerstwa Finansów wynika, że w ciągu kilkunastu miesięcy obowiązywania tych przepisów urzędy skarbowe sięgnęły po dane bankowe blisko 8 tysięcy osób. W wielu przypadkach obywatele byli poddawani inwigilacji finansowej, mimo że nigdy nie postawiono im żadnych zarzutów karno-skarbowych, a samo postępowanie wszczynano w oparciu o anonimowe donosy lub rutynowe analizy algorytmów.
Nowe zasady: zarzuty karne albo wniosek do sądu okręgowego
Uchwalona nowelizacja przywraca gwarancje procesowe. Od momentu wejścia w życie nowych regulacji urzędnik skarbowy nie otrzyma danych z banku na własne żądanie w ramach wstępnych czynności.
Fiskus będzie mógł zajrzeć na konto prywatne wyłącznie dwiema ścieżkami:
- Po formalnym postawieniu zarzutów – obywatel musi uzyskać oficjalny status podejrzanego w toczącym się postępowaniu przygotowawczym o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie.
- Za zgodą sądu okręgowego – jeżeli skarbówka nie przedstawiła zarzutów, ale uważa wgląd w konto za niezbędny, naczelnik urzędu musi skierować uzasadniony wniosek do sądu okręgowego. Sąd rozpatrzy sprawę na posiedzeniu niejawnym i oceni, czy istnieją realne przesłanki uzasadniające uchylenie tajemnicy bankowej.
Warto wiedzieć: Robiłeś takie przelewy? Skarbówka prześwietli Twoje konto
Wyjątek dla firm: przedsiębiorcy nadal bez ochrony prywatności
Mimo zapowiedzi pełnego uszczelnienia prywatności obywateli, uchwalona ustawa zawiera istotny wyłom. Z nowych zabezpieczeń wyłączono rachunki firmowe.
Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) oraz wspólnicy spółek nie będą objęci wymogiem zgody sądu przy weryfikacji ich kont biznesowych. Urzędnicy nadal zachowają prawo do sprawdzania przepływów na rachunkach rozliczeniowych przedsiębiorców bez konieczności stawiania zarzutów.
Co więcej, przedsiębiorca nadal nie będzie informowany o fakcie, że jego rachunek firmowy jest analizowany. Środowiska zrzeszające przedsiębiorców i doradcy podatkowi wskazują, że stawia to osoby samozatrudnione w pozycji obywateli drugiej kategorii, mimo że granica między finansami prywatnymi a firmowymi w przypadku mikrofirm bywa bardzo płynna.
Co nowelizacja oznacza dla Twoich codziennych przelewów?
Dla przeciętnego posiadacza konta osobistego zmiana oznacza powrót do stabilnych zasad ochrony prywatności. Urzędy skarbowe nie będą mogły w sposób prewencyjny i automatyczny badać:
- prywatnych zrzutek rodzinnych,
- okazjonalnych przelewów między znajomymi (np. rozliczeń za wspólne zakupy czy wyjazdy),
- pomocy finansowej od rodziców na codzienne utrzymanie,
- kwot ze sprzedaży rzeczy osobistych na portalach ogłoszeniowych.
Dopóki podatnik nie jest formalnie podejrzewany o popełnienie przestępstwa skarbowego, a sąd nie wyda zgody na uchylenie tajemnicy bankowej, historia jego osobistego konta pozostaje niedostępna dla KAS.
Przeczytaj: Jaki tytuł przelewu wpisać, by uniknąć problemów i nieporozumień?
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Uchwalona przez Sejm ustawa nie weszła jeszcze automatycznie w życie. Dokument został przekazany do prac w Senacie, który ma 30 dni na zgłoszenie poprawek lub przyjęcie aktu bez zmian.
Następnie ustawa trafi do podpisu prezydenta. Nowe zasady zaczną obowiązywać po upływie określonego w ustawie vacatio legis, liczonego od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Oficjalne źródło informacji: Uchwalona przez Sejm nowelizacja ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (nowelizacja art. 48 ustawy o KAS w zakresie wglądu w tajemnicę bankową); komunikaty Sejmu RP oraz oficjalne stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich.
