Przełom w ZUS. Pierwsze zasiłki dla małżeństw jednopłciowych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zrealizował pierwsze w historii wypłaty zasiłków opiekuńczych na rzecz osób pozostających w jednopłciowych związkach małżeńskich. Świadczenie w wysokości 80 proc. podstawy wynagrodzenia przysługuje w przypadku konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym współmałżonkiem, jednak kluczem do otrzymania środków nie jest sama deklaracja partnerów, lecz posiadanie odpisu aktu małżeństwa zarejestrowanego w polskim urzędzie stanu cywilnego.
W skrócie:
- ZUS potwierdził realizację pierwszych wypłat zasiłków opiekuńczych dla małżonków tej samej płci.
- Podstawą uznania prawa do świadczenia jest transkrypcja zagranicznego aktu ślubu do polskiego rejestru stanu cywilnego.
- Zasiłek opiekuńczy na chorego członka rodziny wynosi 80 proc. podstawy wymiaru i przysługuje maksymalnie przez 14 dni w roku.
- Równolegle pary objęte transkrypcją zyskały prawo m.in. do zasiłku pogrzebowego (4000 zł), a w przygotowaniu są regulacje dotyczące wspólnego rozliczenia podatkowego.
Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi wiadomościami?
dodaj zgarnijpremie.pl do preferowanych źródeł w Google
Spis treści
Pierwsze wypłaty zasiłku opiekuńczego stały się faktem
W polskim systemie ubezpieczeń społecznych nastąpiła fundamentalna zmiana w traktowaniu dokumentów potwierdzających stan cywilny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oficjalnie potwierdził przyznanie i przekazanie pierwszych zasiłków opiekuńczych osobom w związkach jednopłciowych, które sprawowały opiekę nad chorym partnerem.
Do tej pory przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa były interpretowane w sposób wykluczający pary jednopłciowe z definicji małżonka jako członka rodziny. Zmiana podejścia ZUS jest bezpośrednią konsekwencją ujednolicenia praktyki urzędowej po precedensowych orzeczeniach sądownictwa administracyjnego. Urzędnicy ubezpieczeniowi wskazują wprost: jeśli wnioskodawca legitymuje się dokumentem wydanym przez polski Urząd Stanu Cywilnego, instytucja nie bada okoliczności zawarcia związku, lecz realizuje ustawowy obowiązek wypłaty świadczeń.
Sprawdź też: ZUS trzyma pieniądze po Twoich bliskich. Zobacz, jak w kilku krokach odebrać środki z subkonta
Kluczowy dokument: dlaczego sam ślub za granicą to za mało
Samo zawarcie związku małżeńskiego w państwie, w którym małżeństwa osób tej samej płci są w pełni legalne (np. w Niemczech, Hiszpanii czy Holandii), nie wystarcza do ubiegania się o pieniądze z ZUS. Warunkiem koniecznym jest przejście procedury transkrypcji, czyli formalnego wpisania zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg urzędowych.
Przełomem prawnym, który otworzył tę ścieżkę, był wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2026 roku (sygn. akt II OSK 216/21). NSA orzekł wówczas, że polskie urzędy stanu cywilnego mają obowiązek dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa obywateli polskich tej samej płci, a art. 18 Konstytucji RP nie stanowi przeszkody dla rejestracji takiego statusu w obrocie prawnym. W ślad za tym rozstrzygnięciem wprowadzono zaktualizowane wzory dokumentów w systemie rejestrów państwowych.
W konsekwencji para, która uzyska polski odpis aktu małżeństwa, występuje w relacjach z ZUS w dokładnie takim samym statusie jak każde inne małżeństwo. Zakład nie posiada uprawnień do kwestionowania ważności aktu wystawionego przez kierownika polskiego USC.
Ile wynosi zasiłek opiekuńczy na małżonka i jak go otrzymać
Zasiłek opiekuńczy z tytułu choroby współmałżonka reguluje art. 32 tzw. ustawy zasiłkowej. Przysługuje on ubezpieczonemu pracownikowi lub zleceniobiorcy objętemu ubezpieczeniem chorobowym, który musi powstrzymać się od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Podstawowe parametry finansowe tego świadczenia wyglądają następująco:
- Wysokość świadczenia: 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku, którą stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy.
- Roczny limit opieki: Na opiekę nad chorym małżonkiem (lub innym chorym członkiem rodziny powyżej 14. roku życia) przysługuje maksymalnie 14 dni w roku kalendarzowym.
- Warunek zamieszkiwania: Ubezpieczony i chory współmałżonek muszą pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie sprawowania opieki.
Procedura ubiegania się o wypłatę wymaga dostarczenia dwóch elementów: elektronicznego zwolnienia lekarskiego (e-ZLA) wystawionego z kodem opieki nad członkiem rodziny oraz złożenia formularza wniosku o zasiłek opiekuńczy Z-15b. Jeżeli pracodawca zatrudnia powyżej 20 ubezpieczonych, to on dokonuje bezpośredniej kalkulacji i wypłaty świadczenia. W przypadku mniejszych zakładów pracy oraz osób prowadzących działalność gospodarczą, środki wypłaca bezpośrednio właściwy oddział ZUS.
Nie tylko opieka. ZUS potwierdza prawo do zasiłku pogrzebowego
Praktyczne skutki uznania transkrybowanych aktów stanu cywilnego wykraczają poza zasiłek opiekuńczy. Przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jednoznacznie wskazują, że analogiczne zasady obejmują również inne uprawnienia przysługujące członkom rodziny na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Jednym z najważniejszych z nich jest zasiłek pogrzebowy, który obecnie wynosi 4000 zł. W przypadku śmierci małżonka świadczenie to przysługuje w pełnej, ryczałtowej kwocie niezależnie od faktycznie poniesionych kosztów pochówku, pod warunkiem udokumentowania pokrewieństwa lub powinowactwa. Osoby niespokrewnione mogą liczyć na zwrot jedynie do wysokości udokumentowanych wydatków (nieprzekraczających ustawowego limitu). Status formalnego małżonka zdejmuje ten rygor dowodowy.
Warto wiedzieć: Stracisz 7000 zł z ZUS, jeśli przegapisz ten termin! Złóż wniosek Z-12, zanim pieniądze przepadną
Kolejny krok w portfelach: w planach wspólne rozliczenie PIT
Zmiany w ZUS otwierają dyskusję o uprawnieniach w innych obszarach państwa, w tym przede wszystkim w prawie podatkowym. Obecnie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi uzgodnienia z Ministerstwem Finansów oraz Krajową Administracją Skarbową w sprawie umożliwienia parom legitymującym się transkrybowanymi aktami małżeństwa korzystania z preferencji podatkowych dla małżonków.
Najważniejszą z nich jest prawo do wspólnego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT). W polskim systemie podatkowym wspólne rozliczenie jest szczególnie opłacalne w sytuacji, gdy jeden z małżonków zarabia powyżej drugiego progu skali podatkowej (32 proc.), a drugi uzyskuje niższe dochody lub nie zarabia wcale. Wejście w życie takich regulacji oznaczałoby potencjalną oszczędność sięgającą od kilkuset do nawet kilkunastu tysięcy złotych rocznie w domowym budżecie.
Oficjalne źródło informacji: ZUS / Money.pl
